18 Yorum

Dersimiz: (yine) Uyku Eğitimi

Bundan 9 sene önce bana ‘Uyku Eğitimi nedir?’ diye sorsalar yanıtım şu olurdu: ‘Çocuğa kendi kendine uyumayı öğretmek. Bunu yaparken de ağlamasına göz yummak (Ferber Yöntemi).’

Bundan 6 sene önce aynı soruyu sorsalar şunu derdim: ‘Çocuğa kendi kendine uyumayı öğretmek. Bunu yaparken de bir yatırıp bir kaldırmak, bir yatırıp bir kaldırmak. (Tracy Hogg)’

Şimdi, üçüncü kez uyku eğitimi sürecine girerken bu sorunun yanıtını şöyle veriyorum: ‘Çocuğa kendi kendine uyumayı öğretmek. Herkes için nasıl kolay olacaksa o şekilde…

FullSizeRender (22)

Bu aralar bolca BLW (Baby-led weaning — bebeklerin kendi kendine yemek yemekleri) üzerine okuyorum. Ve hayret ediyorum. Okuduğum kadarıyla (henüz uygulama faslına geçmedim) bu bıdıklar kendi kendilerine yemeyi zaten biliyorlar: Emzirme süreci boyunca ne zaman ve ne kadar yiyeceklerini kendileri belirliyorlar. Peki yumurtaya can veren Allah neden bu bebelere kendi kendilerini beslemeyi öğretmiş de kendi kendilerine uyumayı öğretmemiş, hadi İsviçreli biliminsanları bunu da açıklasın! Neden bu çocuklara uyumayı öğretmek zorundayız biz? Yani uyku neden öğrenilen bir şey alla’sen?

Aslında değil… Yani ilkel toplumlarda kimse bebeklerine uyumayı falan öğretmiyor. Birlikte uyuyorlar zaten, gündüz trafik saatinde yetişmeleri gereken bir işleri, çocuklarını göndermeleri gereken bir okulları da yok insanların. Hal böyle olunca bebe gece uyanmış geri uyumuş, yok efendim gündüz uykusunu bölük pörçük yapmış kimsenin derdi değil. Bebe zaten gece boyunca yanında, gündüz de üzerinde…

Ama biz ilkel toplum değiliz (yani evet, bazı ilkelliklerimiz var tabii fakat şehir hayatı yaşıyoruz en nihayetinde). Ve bebelerimize uyumayı öğretmek zorundayız. Çünkü ertesi gün gidecek ya da yapacak işlerimiz var. Okula gönderecek çocuklarımız var. Uymak zorunda olduğumuz toplumsal programlar var.

O zaman ‘Uyku eğitimi.’

Bu ‘uyku eğitimi’ bebeği ağlayarak uyutmak değil, bebeğe uyumayı öğretmek aslında… Kendi kendine uykuya dalabilmek öğrenilen bir beceri…

Bir uyku uzmanı değilim, çocuk gelişim uzmanı hiç değilim; ancak üç çocuğundan ikisine öyle ya da böyle uykuyu sevdirmiş ve üçüncüsüne de kendi kendine uyumayı öğretmeye hazırlanan bir anne olarak tespitlerimi sıralamak istedim:

İlk aylarda her yol mübah. ‘Bebekler aslında üç ay erken doğuyorlar’ demişti Mahallenin En Mutlu Yumurcağı’nın yazarı Harvey Karp. ‘İlk üç ay bebeğinizi üzerinize asın, kucağınıza alın, isteseniz de şımartamazsınız, korkmayın.’ Ben de öyle yaptım. Memede uyudu, kucağımda uyudu, kundakta uyudu, her yerde uyudu. Uyudu da büyüdü.

Üç aydan sonra zaten anca gözleri açılıyor bu modellerin. Gece gündüz farkını ancak idrak etmeye başlıyorlar. İşte o zamandan itibaren biraz daha farklı davranmaya başlayabiliyorsunuz. Gündüz ayrı, gece ayrı… Ben mesela, gündüz yanımda (ev tipi anakucağında), gece odasında yatırıyordum. Yaklaşık bir aydır gündüz uykusunu da yatağında yatırmaya başladım.

Uyku arkadaşı bence bu dünyanın en büyük buluşlarından biri. Deniz’i Mumu’su kurtarmıştı. Derin kendine bir maymun seçti ve adını Abu koydu. Derya henüz uyku arkadaşlarını keşfediyor. Hangisi olacağı belli değil ama adı belli: Dudu. (Fransızların ‘uyku arkadaşı’na verdiği isimmiş bu. Bringing Up Bebe kitabından kaptım)

IMG_7825

Uyku arkadaşı, sizin bin bir rutinle anlatmaya çalıştığınız şeyi tek celsede anlatıyor aslında: ‘Uyku vakti geldi.’ Nasıl yapıyorum? Uyku arkadaşını yatağına koyuyorum (yüzünü gözünü örtmeyecek şekilde tabii), pusetinde gezdiriyorsam kolunun altına sıkıştırıp ‘sarılmasını’ sağlıyorum. Öyle öyle onu görünce uykuyu hatırlamasını sağlıyorum. Bir nevi Pavlov taktiği aslında, şartlı refleks… Burada kilit nokta, uyku arkadaşını sadece uyku zamanında ortaya çıkarmak. Böyle baktığınızda bu bir emzik de olabilir aslında (Derin için uzun bir dönem öyleydi: ağzında bir, her iki elinde ikişer emzikle uyurdu canım)

Uyku rutini de uyku çağrışımı yapması açısından önemli. Evet banyo falan arzu edilen şeyler ama işin bir de gerçek tarafı var: Zaman ve yorgunluk. Rutin denilen şey mutlaka törensel bir havada olmak zorunda değil (Zaten çocuk sayınız arttıkça olamıyor. Deniz’de banyolar, kitaplar gırla giderdi; Derin, Deniz’in kitaplarını dinledi, Derya henüz kitap okuma faslına geçmedi). Uyku öncesi birkaç dokunuş, birkaç güzel söz: Haydi bakalım, uyku zamanı geldi… Bir şeyi 40 kere söylersen olurmuş.

Uyku uykunun mayasıdır. Komşu teyzeler ‘Ay bırak uyumasın akşam iyi uyur’ dese de bu böyledir. Bebekler yorgunken uykuya bir türlü geçemezler. O yüzden gündüz uykusu çok ama çok ama ÇOK önemli. Yani o kadar önemli ki bu kadar olur. ‘Benim bebeğim gündüz uyumuyor’ diye bir şey yok. Uyumuyorsa uyutmuyorsun diye uyumuyor. Dost acı söyler; bu böyle.

Erken yatan geç kalkar. Birincisi, çocuk dediğin erken yatar kardeşim. Öyle gece 11’lere kadar çocukların ortalıkta dolaşması falan bizlere mahsus bir alışkanlık, ebeveynlik yaklaşımlarını zaman zaman örnek aldığımız eyyyyy Avrupa ülkelerinde geç saatte ortalıkta fink atan çocuk pek göremezsiniz. Çünkü çocuk. Ama ondan da ötesinde, bebeğinizi ‘geç kalksın’ diye geç yatırırsanız, uzun uyumaz; yorgunluğunu aldığı noktada uyanır. Ben bunu defalarca kez test edip onayladım.

Bunlar benim uyku eğitimiyle ilgili kendi düsturlarım. Bu sefer nasıl bir macera bizi bekliyor, bilmiyorum göreceğiz. Üçüncü çocuk olmasının verdiği rehavetle, çok acelem yok açıkçası. Nasıl olsa öğrenecek. Öyle ya da böyle öğrenecek. Eninde sonunda o bebe kendi kendine uyuyacak arkadaş (bu arada olan benim sırtıma oldu ya, neyse…)

 

Prima

Bu yazı Prima’nın desteğiyle yayınlanmıştır. Prima’yla İlk Yılım konulu yazıların tamamını buradan, Prima’yla Beş Yıldızlı Söyleşiler’i buradan okuyabilirsiniz. Prima’yı Facebook ve YouTube‘dan takip edebilir, Prima’nın beş yıldızlı korumasıyla ilgili buradan bilgi alabilirsiniz.

Yorum yap

Girilmesi gerekli alanlar işaretlidir. *

18 yorum

  1. Ben de Pavlov mantığıyla daha ilk ay civarında bebek telsizinin ninnisini, o yokken de indirdiğim bir uygulamanın ninnisini çok kısık sesle açardım. Evet bendeki etkisi müthişti; müziği duyunca 5 dakkada işim tamamdı. Yalnız bebede etkisi oldu mu??? Büyüdükçe (3,5 yaşa yaklaştı) uyku müziği açıp odadan çıkar oldum; ama cık özel bir olumlu / olumsuz etkisi olmadı. Benim bebe enteresan zaten…

  2. Peki bizim tüm gelişmişliğimize karşın, bebelerin ilkel varlıklar olmasını n’apacağız? Yani evet bizim ertesi gün yapacak bir sürü işimiz var ama bebek dediğin organizma ilkel bir hayat sürüyor. Dolayısıyla ihtiyaçları da ona göre. ” Köpek Gibi Eğitilmiş Çocuk ” diye bir kitap okumuştum. Amerika’da ağır travma geçiren çocukları tedavi eden bir çocuk psikiyatristinin vakaları yazdığı, yorumladığı bir kitaptı. O kitapta insan yavrusunun beyninin bölümlerinin hangi sırayla geliştiğini anlatıyordu bilimsel olarak. Ve maalesef :) uyku ile ilgili kısım 2 yaşında gelişmeye başlayıp, 3 ve sonrasında tamamlanıyor, yani kitapta öyle yazıyor. Kitap çok ama çok ağır travmalar geçiren çocukların nasıl tedavi edildiğini anlatıyordu. Ve çocuk kaç yaşında olursa olsun bebek gibi kucakta sallamak tedavide kullanılan yöntemlerden biriydi. Bunun beyinde geliştirdiği bir bölüm varmış çünkü. Kitabın son sözünde psikiyatris uzun uzun, senin yazdığın şeyi söylüyordu. Modern hayat bebeklerin ihtiyaçları için uygun değil, aslında bizler için de uygun değil vs… Ve şöyle diyordu biz Batının bu dünyaya en büyük kötülüğü ” uyku eğitimi” ni yaymamızdır :). Elbette bebeğiniz hiç sorun çıkarmadan kendi odasında, kendi kendine uyuyorsa ne ala ama bunu çoğu bebek gibi yapamıyorsa buna onu zorlamayın diyordu. Bebeklerin çok ilkel bir beyni var, dolayısıyla ihtiyaçları da öyle, bizim uygar dünyamızın gerektirdiklerine uyum sağlamalarını beklemek onlara haksızlık diyordu. Bu konu çok tartışılıyor biliyorum, ve bu tip konularda tek bir doğru da yok. Bundan 20 sene önce yumurta kolestrol yapıyordu, şimdi günde 2 yumurta yiyoruz :). Ve bir çocuğun psikolojisi tek bir olaya bağlı olamaz. Ama bu eğitimi aslında vermek istemeyip vermesi gerektiğini düşünen ( ben öyleydim mesela) ya da vermek isteyip bunun için çabalayıp bebeği direnç gösteren anne, babalar belki bu bilgiyle biraz rahatlar :)

    • Kitabın adı ” Köpek Gibi Büyütülmüş Çocuk ” yukarda eğitilmiş yazmışım, yazarı Bruce D. Perry.

    • yazdıklarınız kendi düşüncelerimle öyle çok bağdaşıyor ki… ama ister çevre baskısı deyin, ister günümüz annelerinin birbirine uyguladığı görünmez şiddet deyin ister modern topluma uyum sağlama çabası… tüm bunların arasına kısılmış gibi hissediyoruz çoğu zaman hepimiz. en iyisi oluruna bırakmak belki de her şeyi… beslenmeyi, uykuyu, oyunu vs. çünkü kurallar koydukça doğallıktan çıkarıyoruz bu en doğal durumları. özellikle ilk bebek acemiliği… ahh o güzel ama hüzünlü günler… sonradan ikinci, üçüncü çocukta rahatlıyoruz evet, ama yazık oluyor ilklerin tadını kaçırıyoruz çoğunlukla.

  3. Incir'le Erik'in Annesi

    Heh ben de tam uyku arkadasi nasil tanistirilir diye dusunurken iyi oldu bu yazi. Sadece yataginda tuttugum maymunlari bir de kuzu var. Uyandiginda yaninda onları goruyor ama mesela arabada uyudugunda yaninda olmuyor o arkadaslar. Bir de gece meme emerek uyuyor hala. O zaman uyku arkadas grubu yatakta onu bekliyor oluyor. Emzirirken kolunun altina sikistirsam mi acaba?

  4. Merhabalar
    Benim oglumla sizin Derya arasinda bir gun var :) Ben iki hafta once bu meseleye el attim ve uc gunde uyku egitimini tamamlayip saglikli uykulara yelken actik. Su anda 3 gunduz uykusu ve aksam en gec 8 bucukta gecilen gece uykusuyla hem o hem de biz rahat ettik. Bir cok metodu okuyup bebegime tek bir metoddan ziyade kendimize uyarladigimiz sekilde egitime basladik. Ilk iki gun 40 dk. ucuncu aksam araliklarla 2 saat agladi . Buna dayanmak cok ama cok ama cok zordu ama son zamanlarda kucakta bile uykuya dalmasi oldukca zorlasmisti. Kolum belim sirtim agridan kopuyordu. Bu kadar cabuk sonuc alacagimizi bilmiyordum. Yorumu okuyan arkadaslara bebeklerini cok iyi tanimalarini ve istikrarli olduklari takdirde bunu basarabileceklerini soylemek isterim. Sevgiler.

    • Hangi yöntemi denediniz ? Bebegim 6aylik reflusu var gündüz uykusu 20 dk ve sallanarak uyuyor ne yapmam gerek bilmiyorum. Birde 9 dan sonra gece uykusuna geçen kızımı biraz daha erken uyutmak istiyorum. . Gece emip uykuya devam ediyor çok şükür

      • Merhabalar
        Ben tek bir yontemi yapmadim. Bebegime uygun olan bir orta yol yaptim diyebilirim. Mesela yatir kaldir oglumu daha cok sinirlendirmisti, bu yuzden yatagina koyup yaninda durup ssst yapip sirtini kafasini sevdim mesela ilk gunler. Sonra sevip opup ciktim vs. Belki de dogdugundan beri yaptigimiz aksam rutini isi kolaylastirmis olabilir. Her aksam isiklari loslastirip hareketli oyunlari kesip banyo, emme, ninni (ninni soylerken sallamiyorum sadece sariliyorum dik tutuyorum) ve yatiriyorum. Gunduz 3 uykusu var sabah 10 oglen 2 ve aksam 5 . Boylece gercekten cok dinlenmis ve mutlu oluyor. Ama sabah 8 de mutlaka uyaniyoruz gune basliyoruz. Gun icinde tracy hogg’ un easy yontemiyle devam ediyoruz. Bebek hem aktif hem de dinlenmis oluyor. Ben bebegime ve kendime en uygununu bu sekilde sagladim. Umarim siz de yolunuzu kolayca bulursunuz. Sevgiler.

    • Oncelikle 6 aylik olmadan bebege uyku egitimi verilmez. 5 vucuk ay ve 6 ay arasinda da buyuk fark vardir. Ayrica Hic bir uzman(ferber dahil) 1 saatten fazla bebegi aglatmayi onermez. Bu durum bebekte terk edilmislik duygusu yaratir. Sizin yaptiginiz iskenceyle caresizligi ogretmek olmus resmen. Kimsenin anneligini elestirmek haddime degil ama bizim annelerin bu uyku egitimine yaklasimi hep boyle acimsaizca oluyor yazik yavrulara.

      • Merhabalar
        Bebegim aglarken onu aglatip iskence ettigimi bu minicik yazidan mi cikarttiniz ? Ilk uc gun aglamasi surerken onu yalniz birakmadik babasi da ben de yaninda olduk sevdik optuk sadece kucagimiza almadik. Insan cocugunun limitlerini biliyor. Nerede agladigini nerede bagirdigini, son raddeye geldigini vs. Elbette ki cocugum katila katila aglasaydi kucaklardim ama onu yeniden yatagina koyardim. Kucagimda uyuturken bile yarim saat agliyordu yazmisim farkindaysaniz. Ben onun annesiyim , kaliteli uyku buyumesi icin cok onemlidir bunun icin calistik ve basardik. 6 aydan once baslanmamalidir fikrinize katilmiyorum. Sevgiler.

  5. Benim bebe 6.ayina girecek neredeyse son bir aydır büyüdüm uyumam havalarında uyuku arkadaşımızla ve ninnimizlede diyalog koptu kopacak sallamaktan nefret ederken şimdi sallamak zorunda kalıyorum dehşet sıkıcı..bu üçüncü olmasına rağmen uykuya geçiş zor oluyor

  6. Benim ablamın 2 çocuğu da doğduğu andan itibaren emerken tık diye uyur, pusette uyur, arabada uyur, her yerde rahatlıkla uyuyabilirdi. Bir kere ekstra bir çaba gösterdiğini hatırlamıyorum. aaa uyumuş derdi.

    Benim 2 çocuğum ise sanki doğar doğmaz dünyanın farkındaydı. sese ışığa farklı ortama üzerindeki battaniyeye kadar tepki gösteren bilinci açık bebeklerdi. Ne yaparsam fayda etmedi.
    Ağlatınca daha da agresif oldu, yatağını görür görmez ağlamaya başladı. Kısacası uykuları çok hafifti. Uyutsan bile uzun süreli uyuyamıyorlardı. Maalesef bu konuda kimseye bir tavsiyede bulunamıyorum ben. :(
    Bir şekilde büyüttüm ama yıpranan da ben oldum.

  7. Valla ben bu uyku eğitimi konusunda fena tosladım. Sınıfta kaldım. bebelerim maşaallah dana kadar oldular ama eğitim – meğitim hak getire. Haa onlar beni harika uyutuyorlar ama. Orası ayrı. Bakın nasıl?

    http://www.annekalbim.com/kendini-degil-anasini-uyutan-bebe-modelleri/

  8. Ben uyku eğitimi veremedim. Başlarda çok istedim ama memeyle uyuduğu için başka yöntemleri deneyemedim. İlk 6 ay çok korkunçtu çoğu bebekte olduğu gibi ama zaman ilerledikçe bir düzen oturdu ve memeyle uyutmanın rahatlığı varken bundan vazgeçmek saçma geldi. Uyku saati geldi mi memeyle 5 dakika sürmüyor uyuması. Hatta çok yorgunsa daha ağzı memeye varmadan uyuyakalıyor. Uyku saatinde dışarıda olsak bile her ortamda, her evde uyuyabiliyor. Yani bizimkinin uyku arkadaşı meme oldu. Üstelik gündüzleri bakıcı ablasıyla kendi kendine uyuyor, gece uykusunda beni ve memeyi arıyor. 2 yaşına kadar geceleri çok uyandı. Onun çözümü de yatağa almak oldu. Yatakta o emerken ben uyumaya devam ettim. Yani, şimdi o mutlu ben mutlu, uyku eğitimine ne gerek var demek istiyorum. Gerçi, 3 yaşında ve daha ne kadar emeceğini merak ediyorum, ayrıca memeyi bıraktıktan sonra bu düzenin bozulmasından da korkuyorum. Ama (çalışmama rağmen) şimdiye kadarki gidişattan çok memnunum ve istemese de sırf öyle gerekir diye memede uyutmaktan vazgeçmeyi düşünenlere bir daha düşünün demek istiyorum :)

    • Ben de size memesiz ve yatağında uyumayı öğretme (çünkü buna kendi kendine “artık meme de istemem senin yanını da ” diyerek geçmeyecek) mücadelenizde başarılar dilerim şimdidien..:(

  9. Benim tospacikta ilk dort ay kucakta sallanarak uyudu sonra bir ay portatif besikte sallanarak uyudu sonunda yatagina transfer ettik gunduz uyumada bir sıkıntısı yoktu ama gece mutlaka benden birsey istedi yaninda uyku arkadasi haricinde ben de bazen yastigimi koydum bazen pijama ustumu koydum yanina oyle oyle alisti simdi sadece kuzusu ve emzigiyle kolayca uykuya dalabiliyor..