7 Yorum

‘Erkek’ çocuk değil, ‘oğlan’

Üçüncü bebeğime hamileliğimde en sık duyduğum soru “Kız mı, erkek mi?” idi…

Ne zaman bu soruyu duysam, “Oğlan” diye yanıt verirdim ben de… Şöyle:

– Kız mı, erkek mi?
– Oğlan.

Ondan sonra muhabbet normal seyrinde devam ederdi (normal seyrinde derken, üçüncüsünün de oğlan olduğunu öğrenmenin verdiği “Ah, vah, tüh!” sesleri eşliğinde…)

Bu farkındalığım, üçüncü hamileliğime doğru gelişti. Önceleri ben de “erkek” kelimesini kullanıyordum çocuklarımın cinsiyetlerini nitelemek için… Bu blogda da “oğlan” kullanmam gereken yerde “erkek” kelimesini geçirdiğim birçok yazı var…

Sonra bir gün bir yerde “erkek” kelimesinin erk’ten geldiğini okuyunca aydınlandım!

Eski yazılarımı değiştirmeyi çok tercih etmiyorum, ancak bu kullanımın, bir yanlışı yeniden ürettiğini fark ettiğim için, karşılaştıkça düzeltmeye çalışıyorum.

***

İnsanlar ya kız, ya da oğlan bedeninde geliyorlar dünyaya (istisnai farklıkları saymazsak tabii)…

Ve fakat biz, kızlara “kız”, oğlanlara ise “erkek” diyoruz. 

“Kızım var, oğlum var” dediğimiz halde, örneğin 3 oğlu olan bir insan “3 erkeğim var” demediği halde oğlan çocuklarını nitelendirirken ERKEK olduklarını vurgulama ihtiyacı duyuyoruz.

Mağazalardaki reyonları kız bebek – erkek bebek olarak ayırıyor, oyuncakları bile kız-erkek oyuncağı olarak kategorize ediyoruz. Okullarda tuvaletleri KIZLAR ve ERKEKLER olarak adlandırıyor, oyunları KIZLARA karşı ERKEKLER diye tanımlıyoruz.

Oğlan çocukları babalarını traş olurken taklit edince gülümseyerek karşılık veriyor, kız çocukları ruj sürünce irkiliyoruz.

Küçücük çocuklara, yetişkinlerin onlara yakıştırmadıkları bir şey yaptıklarında “Koca adam” benzetmesi yapıyoruz. “Koca adam olmuşsun … hâlâ emzik mi emiyorsun / çişini bezine mi yapıyorsun / annen mi yemek yediriyor?” gibi…

Ve fakat kız çocuklarına “Koca kadın olmuşsun” demiyoruz. “Genç kız olmuşsun” diyoruz. Ya da “koca kız.”

Küçücük oğlanları koca erkekler yapmaya ne kadar hevesliysek kızların kadın olmasından da o kadar imtina ediyoruz.

ERKEK kelimesi, güç anlamına gelen ‘Erk’ten türüyor. Küçücük çocukların sırtına, hiç hazır olmadıkları bir gücü yüklüyoruz.

“İktidarsız” kelimesini düşünün mesela… Fiziksel ya da psikolojik bir sebepten dolayı cinsel ilişki sırasında sertleşme sorunu yaşayan bir erkeğe, “iktidarsız” deniyor. Güçsüz yani… Sırf bu bile erkekliğe, erkek olmaya ne kadar güç atfedildiğinin bir göstergesi değil mi?

***

Erdal Atabek, Kışkırtılmış Erkeklik, Bastırılmış Kadınlık kitabında, “kadın” ve “erkek” kelimelerine farklı ve zıt anlamlar yüklenmesini şöyle açıklıyor:

“Hayat erkeği” dediğimiz zaman ne anlarız?

“Hayat adamı” dediğimizde, güçlükleri pratik yönden çözebilen, sıkıntıları çabucak aşan, başarıya ulaşmış bir erkeği anlatmıyor muyuz?

Peki, “hayat kadını nedir?”

Bir fahişe.

Birinde yüceltme var, öbüründe aşağılama.

Neden “hayat adamı” olmak erkeği yüceltiyor da, “hayat kadını” olmak kadını aşağılıyor?

Toplumsal bilinçdışında kadını aşağılamaktan kuşkusuz.

“Hayat” dediğimiz yaşama zenginliğini nasıl daraltıyoruz.

Ya “ev”, ya “sokak”?

“Evinin kadını” dediğimizde ne anlıyoruz?

Evinin işini yapan, evini temiz tutan, yemeklerini düzenli pişiren, çocuklarına gereği gibi bakan, evinden başka bir şeyi gözü görmeyen kadın.

“Evinin erkeği” dediğimizde?

Evine düzenli gelen, içki içmek için, kumar oynamak için, arkadaşlarıyla gezmek için ev dışında hayatı olmayan erkeği.

“Evinin kadını” deyiminde övgü var, “evinin erkeği” deyiminde beğeniyle karşılık hımbıllık suçlaması.

“Sokak kadını” deyimi var, orospu demek. “Sokak erkeği” deyimi yok.

Sokak erkeklerindir. Kadın çıkarsa orospuluğundan çıkar.

Geleneksel kültürümüz, erkeklere ve kadınlara dünyayı böyle paylaştırmış.

Bu konuda çok ciddi bir dönüşüme ihtiyaç var. #bayandeğilkadın gibi bir hareket, bu alanda da gerekli.

View this post on Instagram

✌️Dil her şeydir.

A post shared by Derya Divrikli (@saryaderya) on

Formül çok basit aslında: Bahsi geçen çocuk kız olsaydı, ona “kadın” diyecek miydiniz? Demeyecektiniz. O zaman “erkek” de demeyin.

“Bayan” diyeceğiniz kişi erkek olsaydı “Bay” diyecek miydiniz? Yoksa “Erkek” kelimesini mi kullanacaktınız? Öyleyse “Kadın” deyin.

Bayan, bir ismin önüne geldiğinde kullanılmalı aslında, “Bayan Doğan” gibi… Ki Türkçede genelde ilk ismin sonuna Hanım getirilmesi tercih ediliyor, “Elif Hanım” gibi…

#bayandeğilkadın çok doğru bir hareket ve hiç de küçümsenmemeli… Müthiş bir dönüşüme sebep oluyor. Bayan kelimesinin her yanlış kullanımı yerine Kadın kelimesi doğru kullanıldığında, kadınlık toplumda biraz daha yerini buluyor.

Kadının küçüğüne KIZ, erkeğin küçüğüne OĞLAN denir.

Kızlar büyüyünce KADIN olur, oğlanlar büyüyünce ERKEK.

Doğrusu “Erkek” çocuk” değil, “Oğlan Çocuğu”dur.

#erkekçocukdeğiloğlan

Görsel desteği için Derin oğluma teşekkürler 🙂

7 yorum

  1. Yıllar önce önde gelen bir üniversitede yüksek lisans tezimi yaparken “oğlan çocukları…” diye başlayan bir sürü cümleler kurmuştum ve tez hocam tarafından resmen linç edilmiştim “ay bu yaşa gelmişsin daha oğlan çocuğu diyorsun erkek çocuk demeyi öğrenememişsin” falan diye uzuuun bir nutuk çekmişti ve tezimdeki tüm oğlanların hepsi o an erkek oldu sevgili Elif..

  2. Ben artik düzeltmekten, düzeltmeye çalışırken anlatmaktan, açıklamaktan çok yoruldum ve bezdim sevgili Elif… hâlâ büyük çoğunluğu kadın olan kişilere bile “kadın- bayan” ayrımını kabul ettiremiyorum ki😥 ne var canım, hem bayan daha kibar, kadın çok kaba oluyor, diye inat edenler… “kadın! bakar misiniiizz?? mı diyecegiz” diye soranlar… gerçekten bazen karsimdakiyle göz göze geliyor ve vazgeçiyorum, pes ediyorum. Yıldım resmen! Kaldı ki bu insanlara “oğlan-erkek” ayrımını anlatacağım… peehh…

  3. Kimi nasıl nitelendirdiğimiz bir sonuç. One bunu de, şuna şöyle hitap et demek yel değirmenleriyle savaşmak gibi geliyor. Halbuki dil bizi değil, biz dili şekillendiriyoruz.

    Erkekliğe hayranken kadınlıktan korkuyor, küçümsüyoruz. Sonra neden eteğimize, bacağımıza, rujumuza, sigaramıza laf ediyorlar diye saçımızı başımızı yoluyoruz. Saç demişken, zaten saçı uzun olanın aklı kısa olur. Akıllı kadın öyle saç başla uğraşmaz değil mi? Aferin onlara! Pembeler, rujlar, topuklu ayakkabılar, ojeler de neymiş öyle!

    İnsanları kategorize etmeye, onları parmak sallayarak düzeltmeye ne meraklıyız! Hele o insanlar çocuklarımız olunca! Bence biz sadece kendimizi değiştirelim, gerisi diğerlerinin meselesi.

  4. Itiraf etmeliyim erkek cocuk mu oglan mi konusunda dusunmemisim, onu farkettim. Dilimiz maalesef buna benzer konularda yozlasmaya cok acik ve bence de sebebi kadinlari bir turlu toplumda koyacak yer bulamayisimiz, evden baska.

    Yalniz bir de su kafami kurcaladi. Erkek kelimesinin erkten geldigini belirtmissiniz, ayni sekilde oglan da oguldan gelmiyor mu? Ogul da evlat demek degil mi? Eskiden erkek oglum var denmesi garip gelirdi mesela ama bu bakis acisiyla bakinca cok da garip durmuyor. Kizi oguldan saymayan toplumda ogul/oglan acaba gittikce erkek evlat olarak mi evrilmis acaba?

    Bildigim baska tek bir dil olan ingilizcede dusundum bir de bu durumu. Farkli durumlardaki kelime ciftleri, female-male, girl-boy, woman-man, daughter-son diye kullaniliyor. Ancak bizim dilimizde bu durumlar icin kullanilan kelime ciftleri disi-erkek, kiz-erkek, kadin-erkek… maalesef bizim dilimizde kadin cinsiyetini cok siniflandirmisiz ama erkek cinsiyetini hic siniflandirmamisiz, erkek hep erkek kalmis… dolayisiyla erkegi nerde kullansaniz sorun olmuyor…

    Yazarken bunlari dusundum… biraz daha dusuneyim, biraz da arastirayim… akli benim gibi karisanlari aydinlatacak yorumlari da dort gozle bekliyorum.

    Sevgiler, saygilar…

  5. Hergün sizden bir şey öğreniyorum ve o kadar mutlu oluyorum ki. Bakış açımı değiştiriyorsunuz. İyi ki varsınız.

  6. Ben şimdiye kadar oğullarım için 2 erkek çocuğum var demedim mesela. 2 oğlum var dedim hep. Çünkü öyle 2 oğlum var. Her konuda fikir beyan etmek, karşıt insanlara rağmen kendimi anlatmaya çalışmak çok yorucu bir süreç. Hoş hayatta zaten yorucu olmayan hiçbirşey yok. Bu nedenle hayatımı bana göre yaşıyorum. Kurallarımı kendime göre koyuyorum. Anlatmaktan ziyade yaşayarak, yaşantımı karşı taraf analiz ettiğinde sanki daha iyi anlaşılıyorum gibi geliyor. Çevremde belki benim gibi, bizim gibi bakmayan çok var hayatta ama o çoklar tarafından nasıl yok sayılıyorsam bende yok sayıyorum o çokları. Çok düşündüğümüz zaman kadın olarak toplumumuzda yaşayabilmek bile çok güç. Neyseki o güçlükleri de yok sayıyorum. Kendime göre yaşamak benim için çok daha önemli.

  7. Bir de şey var tabi oğlan deyince de kadınsı hareketleri olan erkek anlamına geliyor.