Geçen seneki domuz gribi çılgınlığından sonra bu sene nelerle karşılaşacağız, merak ediyorum. Henüz o furyanın yanına yaklaşacak nitelikte bir çıkış olmadı.

Bu sezon grip aşısı olmak hakkında ne düşünür bu blogun okurları acaba?

Bizim doktorumuz yaptırmamızı önerdi. Ben, Doğan, Deniz ve bakıcımız hemen yaptırmalıymışız. Derin’e de önümüzdeki ay yapacakmışız. Bu aşının içinde de domuz gribi, kuş gribi, bilumum virüsler varmış. Adjuvan yokmuş. Güvenliymiş.

İstanbul’da geçirdiğimiz son üç kıştır yaptırıyoruz grip aşısını. Hiç ciddi grip olmadık. (Daha doğrusu şöyle: İlk kış Doğan paçavra denilen gribi kapmış, 5 gün ateşten eve gelememişti. Ama o zaman henüz aşı olmamıştı. Geçen sene de ben domuz gribi oldum. Ancak onun da aşısını olmamıştım. İyi ki de olmamışım, hastalığın kendisini oldum, geçti, gitti)

Ama şimdi hiç aşı yaptırasım yok. Bir sebebi de yok. Sadece grip aşısı yaptırmayıp da hasta olmayan, ya da yaptırıp da yataklara düşen insanlar duyunca gerekliliği konusunda şüpheye düşüyorum.

Aşı denince ben genelde doktorları dinlerim. Daha doğrusu yakınımda iki üç doktor vardır, onlara sorarım, ve dediklerine uyarım. Bu doktorlar da (1) halam, (2) Deniz’in doktoru ve (3) kadın doğum doktorum-du, geçen sene.

Şimdi Deniz’in doktoru olun, yaptırın deyince bir de halama danıştım. Hala, hala, söyle bana, grip aşısı ol diyor musun bu dünyada? diye sordum.

Geçen sene “domuz gribi aşısı olayım mı?” soruma gönül rahatlığıyla “hayır” diyen halam şimdi “yaptırmanda bir sakınca yok” dedi.

Bak şimdi! Ne demek yaptırmanda sakınca yok?

Halama göre şu demekmiş:

Bu aşı geçen seneki domuz gribi aşısına oranla daha uzun bir süreçte hazırlandığı için gönlüm daha rahat. Geçen seneki gibi kısa bir sürede milyonlarca aşı üretilip ne idüğü belirsiz bir şekilde piyasaya salınmadı.

Grip aşısı 65 yaşın üzerindekiler, akciğer hastası olanlar, kronik hastalığı olanlar için mutlaka öneriliyor. Sen olmak zorunda değilsin, ama grip olmayayım, işimden gücümden geri kalmayayım diyorsan olabilirsin.

Öte yandan, evde bebek var. Evet, aşı olmalısın. Sadece sen değil, Derin’le yakın temasta bulunan herkes olmalı.

Kısacası, yine olacağız galiba. Ama hiç içimden gelmiyor. “Olmazsam ne olur?” diye bekleyip göresim var.

Zaten ben geçen hafta senenin ilk gribini oldum. Daha doğrusu, antibiyotiklik oldum, sonrasında da nezleye çevirdi, ateşim de çıktı, son iki gündür sesim tam toparlamış değil.

Bu sabah da Doğan benzer şikayetlerle uyandı. Onu gören Deniz de “Boğazım ağrıyor, galba okula gitmiyim” dedi, ama onunki sanırım evde kalmak için bir bahaneydi.

Derin’i emzirirken, hastalık saçtığımı düşündüğüm günlerde maske taktım. Derin şimdilik iyi görünüyor. Ama daha önümüzde uzuuuun bir kış var.

Siz ne diyorsunuz? Olmak mı, olmamak mı?

35 yıllık ömr-ü hayatımda herhalde bir mevsim geçişi olmamıştır ki hastalanmayayım. Yazdan kışa, kıştan yaza her bahar ama az, ama çok, mutlaka hastalanırım. Bunu, annemin beni sadece iki buçuk ay emzirmiş olmasına faturalamak istiyorum, uygun mudur sizce? (Canım annemi hedef göstermek değil niyetim. Sütü azmış, o zamanlar böyle bilinç de yokmuş, üstüne üstlük bir de mama modası varmış, o da iki buçuk ay sonra dayamış mamayı. Şimdiki aklı olsa farklı yapacağını söylüyor)

İşin kötü tarafı, ıhlamur, zencefilli bal, nane-limon ve sair her türlü şifa küründen hiç hoşlanmam. İlaç da almayı sevmem, emzirmesem de sevmem. Beklerim ki hastalık miadını doldursun, gitsin. Ancak evde bana bakan biri olacak da zorla peşime düşüp dayayacak böyle doğal tedavileri, belki o zaman içerim. Ha, bir de taze sıkılmış portakal suyuna hayır demem. Şımarık mıyım? Evet.

Amma velakin bir kür var ki, geçen sene neredeyse 6 aylık hamile halimle domuz gribi olup da yataklara düştüğümde bile beni kendime getirmişti: Peluze. O da ne? dediğinizi duyar gibiyim. İspanyol futbolcuya benziyor ismi, ama sanırım bizim ülkemize özgü bir içecek (hatta internette arayınca Kütahya diye çıkıyor). Şöyle yapılıyor bu peluze:

1 nescafe fincanı büyüklüğünde süte, 1 tatlı kaşığı buğday nişastası, 1 tatlı kaşığı şekeri karıştırıyorsunuz. Orta ateşte, dibini tutturmadan karıştırarak kaynatıyorsunuz. Hafif koyulaşıp muhallebi kıvamına geldiğinde de ateşten alıp bardağa boşaltıyorsunuz. Üzerine azıcık tarçın serpip servis yapıyorsunuz.

Tadı salebi hatırlatıyor. Şiş boğazları İNANILMAZ yumuşatıyor. Ayrıca korkunç rahatlatıcı bir etkisi var. Geçen sene domuz gribinin kamyon çarpmış etkisine rağmen rahat rahat uyuyabildiysem peluze yüzündendi.

Hazır grip sezonu başlamışken paylaşayım dedim, illaki hastalananlar olacaktır aramızda. Grip sezonu demişken, yeni grip aşıları gelmiş. Kuş gribi, domuz gribi, hepsi birlikteymiş. Adjuvan falan da yokmuş içinde. Bunu da tartışmalı. Ama durun, onu burada tartışmayın, onu ayrıca yazacağım.

Aşı tartışmalarının domuz gribini de aşıp, kimi ebeveynler arasında “Rutin aşılar gerçekten gerekli mi? Peki ya güvenli mi?” şüphelerine yol açtığı şu günlerde Sağlık Bakanlığı’nın yayınladığı ve önerdiği aşı takvimine burada yer vermeyi uygun gördüm. (İlgilenenler, merak edenler, kıyaslamak isteyenler için Amerika’daki Centers for Disease Control’un 0-6 yaş arası çocuklara önerdiği aşı takvimi de burada var)

Açıklamalar:
BCG: Verem aşısı
DaBT-IPA-Hib: Difteri, Aselüler Boğmaca, Tetanoz, İnaktif Polio, Hemofilus influenza tip B aşısı (Beşli karma aşı)
KPA: Konjüge Pnömokok (Zatürree) Aşısı
OPA: Çocuk felci (Oral Polio) aşısı
KKK: Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak aşısı
Td: Erişkin tipi difteri
R: Rapel (Pekiştirme dozu)

Domuz gribi aşısı çok tartışılıyor, evet. Sağlık Bakanlığı da domuz gribi tartışmalarından ve şüpheli yaklaşımlardan nasibini alıyor. Çoğu da boş yere değil. Ancak, daha önce de yer verdiğim gibi, bu tartışmaların rutin ve hayat kurtarıcı niteliği olan diğer aşılara gölge düşürmesi ürkütücü.

Çocuklarımızın sağlığını etkileyecek radikal kararları almadan önce kulaktan dolma bilgilerle karar vermemeli, çok iyi araştırmalı, ve işin uzmanlarına danışmalıyız.

Bu haberin kaynağını maalesef veremeyeceğim çünkü yok. İnternette dolaşan bir iki e-mail sayesinde haberim oldu. Halam da öyle olduğu konusunda bir duyum aldığını söyledi. Yarın olmazsa bile yakın zamanda gelecektir herhalde…

Adjuvansız aşı gelmeden önce, şu anda uygulanmakta olan adjuvanlı aşıyı olmama pek yanaşmayan halam söylüyordu: “Adjuvansız aşı gelirse ol.” Sonra da ekliyordu: “Tabii o zamana kadar hastalanmazsan.” Demek ki aşı olmamayı o kadar istemişim ki domuz gribi virüsünü buldum, kendimi hasta ettim, ve böylece aşı tartışmalarına kendi adıma son verdim.

Hasta yattığım bir haftayı geçirdiğim annemlerin evinden deyim yerindeyse taburcu olmadan önce halama tekrar sordum: “Hala, ben domuz gribini hiç de ağır atlatmadım. Tamam, ateşim oldu, kas ağrım oldu, yer bezi gibi yattım, ama ciddi bir etkisi olmadı. Bütün bunları gözden geçirdiğinde yine de adjuvansız aşıdan olmamı tavsiye edecek miydin?” Cevabı “Evet” oldu. Sebebini ise şöyle açıkladı: “Biz senin tedavine çok erken başladık. Neredeyse bulguların ortaya çıkar çıkmaz harekete geçtik. Yine de ateş düşürücü almana rağmen ilk gece ateşin zor düştü. Evet, Tamiflu hemen ardından devreye girdi, çabuk toparladın. Ama böyle olmayabilirdi. Bu kadar çabuk teşhis edemeyebilir, ya da bu kadar hızlı müdahale etmeyebilirdik. O zaman da riskli durumlar olabilirdi. Her gebe tedaviye bu kadar hızlı başlayamayabilir. Bu durumda da özellikle yüksek ateşin bebek için riskli sonuçları olabilir.”

Eğer hastalanmasaymışım halamın bana önerisi bu yönde olacakmış. Ben de büyük ihtimalle onu dinleyecek, aşıyı olacaktım.

Ben bu şekilde bu işi atlattığıma çok seviniyorum. Bu kışı “Aşı olmalı mı, olmamalı mı?” tartışmalarıyla geçirmek zorunda olan gebelerin de bir an önce içlerini rahat ettirecek karara ulaşabilmelerini diliyorum.

–
Bunlar da ilginizi çekebilir:
- Pozitif Doğum Hikâyeleri
- “Aşı olmayan hamileler domuz gribi olursa ölür”müş
– En nihayetinde domuz gribi oldum
- Hamileler ve domuz gribi aşısı

Şu işe bakın ki halamla domuz gribi üzerine ikinci röportajımı yaptığım sıralarda meğer bu domuz virüsleri benim içime girmişler, fink atıyorlarmış.

Cumartesi akşamı başlayan üşüme ve halsizlik, Pazar günü devam eden bir kırgınlığa ve nezleye benzeyen bir duruma dönüştü. Pazartesi sabahı giderek artan yorgunluk öğlene doğru 37′yi biraz geçen bir ateşle devam etti. Ateş yükselip de üstüne kas ağrıları da eklenince halam direk Tamiflu’yu başlattı.

İyi ki de yapmış. “Bakteriyel bir durum da olabilir mi?” endişesiyle “Acaba antibiyotiğe mi başlamalıyız” sorusu da gündemdeydi. Ancak dün gece 39′a yaklaşan ve ilaçla birlikte bile düşmeyen ateş ve ciddi kas ağrıları halamı bunun domuz gribi olduğuna inandırmıştı. Nitekim bugün gittiğimiz doktor daha muayene sırasında “Domuz gribine benziyor” derken laboratuardan telefon geldi: “Sonuç pozitif”.

Ben böyle bir kas ağrısı görmedim. Gerçi domuz ya da değil, “Grip adamı paçavraya çevirir” derler ya, aynen öyle. Demek ki hayatımda doğru dürüst grip olmamışım. Saç diplerim, başım, boynum, kulaklarım, gözlerim, göz yuvalarım, elmacık kemiklerim, dişlerim, omuzlarım, belim, kalçam, bacaklarım, ayaklarım kısacası HER YERİM ağrıyor. Dün gece kâh ateşten, kâh ağrıdan uyuyamadım. Bugün ateşim düştüğü için daha rahatım ama ağrılar devam ediyor.

İşi karıştıran şey tabii ki gebelik. Hamile olmasaydım Tamiflu’yla birlikte bir kas gevşetici ya da güçlü bir ağrı kesici alırdım, bu ağrılarım büyük ölçüde hafiflerdi. Oysa şu an çok daha hafif bir ağrı kesici-ateş düşürücü almak durumundayım, o da geçici bir süreliğine ve ancak belirli bir yere kadar etkili oluyor.

Neyse ki ilaçların da, gribin kendisinin de bebeğime bir zararı yokmuş. O içeride taklalar atmaya devam ediyor. Tabii ki almasaydım çok daha iyiydi, ancak şu aşamada domuz gribi tedavisinde kullanılan ilaç Tamiflu olduğu için ve de ben alabildiğim için şükrediyorum.

Sonuç olarak bayram tatilini geçirmek üzere geldiğimiz annemlerin evinden yayın yapmaya devam ediyorum. Deniz’de henüz bir şey yok (ki zaten onun önceden geçirmiş olabileceğini düşünüyoruz) ama olur da kapmışsa okulda yaymasın diye o da birkaç gün evde kalacak.

Bugün gördüğüm doktor aşı olmamış olmamın hata olduğunu söyledi. “Gebelerde çok ağır geçebiliyor, neyse ki hemen Tamiflu’ya başlamışsınız. Yine de aşı olmanız gerekirdi” dedi. Olabilir, kendi fikridir. Bebeğime bir zararı olmadıkça ben bu şekilde geçirmiş olmayı tercih ediyorum.

Herkes “korkulacak bir şey yok” diyor. Bence de yok. Kas ağrısı pek fena, ama sadece beni etkiliyor. İlacımı alacağım, dinleneceğim, geçecek, gidecek. Bu sayfa da böylece kapanmış olacak.

–

Bunlar da ilginizi çekebilir:
- “Aşı olmayan hamileler domuz gribi olursa ölür”müş
- Pozitif Doğum Hikâyeleri
- Hamileler için domuz gribi aşısı gelmiş, geliyormuş
- Neler oldu neler…

Elif: Hala’cığım, domuz gribi ve aşısıyla ilgili son gelişmeleri (Türkiye’de ölenlerin sayısının 160′ın üzerine çıkması, Kanada’da aşının alerjik reaksiyon yarattığının ortaya çıkması, Türkiye’de okul çağı çocukları olan aileler arasında aşıya olan talebin yüzde 5′i geçmemesi gibi) bir değerlendirebilir misin?

Hala: Tam bir karmaşa ortamı hâkim. Ancak beklenmeyen bir durum değil bu… Sonuçta dünya böyle bir şeyi ilk kez yaşıyor.

Elif: Nasıl yani? Daha önce de pandemiler, salgınlar olmamış mıydı?

Hala: Evet, ama o zaman bu salgınlarla eş zamanlı uygulanan bir aşı yoktu. Hastalık olur biter, yakalananlar arasından kurtulan kurtulur, kurtulamayan ölürdü. Şimdi ise virüsün ortaya çıkmasıyla neredeyse aynı zamanlarda üstelik de hızla geliştirilen bir aşı var ortada. Aşının üretimindeki bu hız bir salgını önlemek açısından fevkalade olumlu bir durum. Ama aynı hız “Yeterince irdeleme yapılamadan piyasaya sürülmek zorunda kalınmış mıdır” endişesini de beraberinde getiriyor. İşte yaşanılan kargaşa da bu yüzden. Bu pandemi gerçekten ölümcül boyutu yüksek olan bir pandemi olsaydı “Aşı hızlı hazırlanmış, irdelemesi yapılmış yapılmamış” gibi endişeler göz önüne alınmaksızın tüm toplumun bir an önce aşılanması istenirdi. Böyle bir durumda hızlı aşı üretimi de minnetle karşılanırdı. Ama bu pandemi insanların korktuğu gibi ölümcül boyutları yüksek olan bir pandemi olmadığı gibi tam tersi çoğu olgu hafif atlatılıyor.

Elif: Ölenlerin yarıdan fazlasının kronik bir rahatsızlığı olmayan, sağlıklı bireyler olduğu söyleniyor?

Hala: Doğru, öyle olduğu söyleniyor. Şöyle ki: domuz gribi virüsü vücuda girdikten sonra hızla yayılan ve akciğerlere inen bir virüs. O noktadan sonra da çabucak zatürreeye dönüşebiliyor. Ancak bu konuda ciddi bir yanlış yönlendirme var. “Belirtilerin çıkmasından itibaren ateşiniz üç gün boyunca düşmezse hastaneye başvurun” deniliyor. Oysa ki bu gribin tedavisinde hızlı müdahale çok önemli. Tamiflu denilen ilaç belirtilerin (ateş, boğaz ağrısı, kas ağrısı gibi) ortaya çıkmasından itibaren 72 saate kadar etkili oluyor. Dolayısıyla ateşin seyrini gözlemleyip ilk üç günün sonunda hastaneye gidildiğinde geç kalınmış, hastalık akciğerlere inmiş ve zatürreeye çevirmiş olabiliyor. O saatten sonra verilen Tamiflu’nun da bir faydası olmuyor.

Elif: Aşı olunmalı mı, olunmamalı mı?

Hala: Bu herkesin kendi adına, kendi şartlarını gözeterek vermesi gereken bir karar. Örneğin geçenlerde Mehmet (Blogcu Anne’nin şu an askerde olan kuzeni) arayıp aynı soruyu sordu, ona olması gerektiğini söyledim. Çünkü askerdeyken enfeksiyon kapması durumunda gerekli tedaviyi hızlıca alabilmesi çok zor. Dolayısıyla onun durumunda hastalığa yakalanması halinde karşılaşacağı risk, aşıyı olması halinde karşılaşacağı riskten daha fazla. Yine aynı telefonda bir tanıdığının çocuğunun kalbinde üfürüm olduğunu ve ailenin aşı konusunda tedirgin olduğunu söyledi. Böyle bir konuda aşıya duyulan tedirginliğin göz ardı edilmesi gerekir, çünkü özellikle kalp-akciğer hastalığı olanlar basit enfeksiyonları dahi kolay atlatamayabilir ve bu risk de göze alınamaz.

Elif: Benim etrafımda, benim durumumda olan (“risk grubu” denilen grupta olan 5 yaş altında çocuğu olan, kimi okula giden, kimi gitmeyen) anneler de bir şaşkınlık içinde. Hatta bana mail atıyorlar, “Ne yapmalıyız, acaba halanız bu konuda ne düşünüyor?” gibi sorular soruyorlar.

Kilden yapılmış H1N1 virüsü. Fotoğraf: Gary's Clay Creations

Hala: Karar tamamen kişinin kendisine kalmış. Çocuğunu koruyabilecek durumda olan (örneğin çocuğu okula gitmeyen, kapalı ortamlara girmeyen, ya da virüs taşıma ihtimali olan insanlara yakın temasta bulunmayan) anneler – çocuklarının başka bir rahatsızlıkları da yoksa- aşı olup olmama konusunda bireysel tercihlerini kullanabilirler. Ancak örneğin 6 aydan küçük bebeği olan çalışan annelerin olması gerekir. Çünkü aşı 6 aydan küçük bebeklere yapılmadığı için ve onların bağışıklık sistemi yeterince güçlü olmadığı için virüsten korunmaları çok önemli. Sonuç olarak herkes kendi koşullarını göz önünde bulundurarak karar vermeli. Şöyle bir şey diyebiliriz: Domuz gribi aşısına karşı tedirgin olan anneler en azından mevsimsel grip aşısını yaptırsınlar.

Elif: Ama etrafta “Mevsimsel grip aşısı domuz gribine karşı korumaz” deyip duruyorlar.

Hala: Doğru. Bir aşının bir hastalığa karşı “koruması” demek, aşıyı olan kişinin o hastalığa yakalanmaması demek. Bu anlamda mevsimsel grip aşısını olan bir kişinin domuz gribine yakalanmayacağı gibi bir durum söz konusu olmadığı için “Mevsimsel grip aşısı domuz gribine karşı korumaz” söylemi doğru. Ancak mevsimsel grip aşısı olan bir kişinin domuz gribi virüsünü kapması halinde bunu hafif atlatması durumu söz konusu ve bunun böyle olduğunu destekleyen araştırmalar var.

Elif: Halk arasında domuz gribi aşısına karşı ciddi bir güvensizlik duyulmasına ne diyorsun?

Hala: Domuz gribi ve aşısı hakkında Türkiye’de başından beri çok yanlış bir politika izlendi. Aşı gelmeden çok önce “Aşı geldi, geliyor” tartışmaları başladı. Sadece bununla da kalınmadı, aşının içeriği hakkında bilgi verilmedi, böylece meydan spekülasyonlara açık kaldı. Bugün bile Türkiye’de uygulanan aşının hangi firma tarafından sağlandığı, içeriğinin ne olduğu konusunda Sağlık Bakanlığı tarafından bir açıklama yapılmış değil.

Elif: Hangi aşının uygulandığını, içinde hangi maddeler olduğunu bilmiyor muyuz?

Hala: Ben biliyorum, ya da benim gibi sağlık görevlileri bilebiliyor çünkü kendi araştırmalarımızı yapıyoruz. Ancak örneğin Amerika’daki CDC (Center for Disease Control) web sitesine girdiğinizde gerek sağlık çalışanları için, gerekse halk için domuz gribiyle ve aşısıyla ilgili ayrı ayrı açıklamalar görüyorsunuz. Her şey şeffaf, gözler önünde. Burada ise maalesef benzer bir bilgilendirme söz konusu değil. Aşının hangi firma tarafından üretildiği, ya da içinde neler olduğu konusunda resmi bir açıklama yapılmadığı gibi, başka güven sarsıcı uygulamalar da söz konusu.

Elif: Ne gibi?

Hala: Örneğin, aşı Kasım ayında uygulanmaya başlandı. Ancak bundan çok önce, Eylül gibi aşıyla ilgili tartışmalar başladı. “Güvenilir, güvenilmez, adjuvan var, cıva var” gibi, arkası gelmeyen, desteklenmeyen ya da yalanlanmayan açıklamalar yapıldı. İlk etapta risk grubunda olanların aşılanacağı, bu grupların arasında gebelerin de olduğu söylendi. Aşının hiçbir yan etkisinin olmadığı söylendi. Daha sonra ise yine aynı ağızdan gebeler için “daha az riskli” bir aşı geleceği, onu bekleyebilecekleri açıklandı. Bir başka güvensizlik konusu da aşının uygulanma aşamasında. Amerika’da 10 yaş altındaki çocuklara iki doz aşı uygulanıyor, ki doğrusu da o. Burada ise tek doz uygulanıyor. Ayrıca buradaki aşılar 10′luk dozlar halinde takdim ediliyor. Yani bir şişeden 10 kişilik aşı çıkıyor. Yani aynı şişeye enjektör girip çıkıyor. Dolayısıyla şişe içeriğinin ne kadar steril kaldığı aşıyı yapan kişi ya da kişilerin donanımına ve insafına kalıyor.

Elif: Peki, domuz gribi aşısına olan güvensizliğin genel aşılanmaya karşı da bir şüphe yarattığı, halk arasında özellikle de çocuklara rutin olarak uygulanan aşılara karşı genel bir tepki oluştuğu söyleniyor.

Hala: Domuz gribi aşısı ile ilgili tartışmaların sonunda gelinen en üzücü nokta da bu. Aşı, tıbbın bir mucizesidir. Örneğin çok değil, bundan 10-15 yıl öncesine kadar çocuk felcine bağlı sakatlıklar Türkiye’nin gündeminin önemli bir bölümünü oluştururken aynı hastalık sadece ve sadece aşılama sayesinde bugün yok denecek kadar az görülmektedir. Yine aynı şekilde çiçek hastalığı aşı sayesinde tüm dünyada yok edilmiştir. Dolayısıyla domuz gribi aşısına karşı oluşan yüzde 95′lere varan güvensizliğin rutin aşılamaya karşı şüphe uyandırması ürkütücüdür. Herkes kendi koşullarını göz önünde bulundurarak domuz gribi aşısı olup olmamaya karar vermeli, ancak anneler çocuklarının rutin aşılarını yaptırmamak gibi riskli kararlar vermemelidir.

Elif: Teşekkür ederim canım halam.

–
Bunlar da ilginizi çekebilir:
- Domuz gribi üzerine bir mini röportaj
- Domuz gribi ile ilgili diğer yazılarım

Hafta sonunu internetten uzak, zaman zaman Deniz’den uzak, kâh annemlerin evinde, kâh lise arkadaşımızın Kuzguncuk’taki boğaz manzaralı evinin balkonunda geçirdik. Öyle olunca üç gündür blogdan uzak kaldım, bu sabah artık kaşınmaya başladım. Giderek elim ayağım olmaya başladı bu blog… Alt katta dağınık bir ev, yapılmamış yataklar, toplanması gereken bir mutfak beni bekliyor ve ben yine bilgisayar başındayım. Biri beni kışkışlasın!

Neyse, konu başlığına dönecek olursak… Yaptırdığımız ikinci testte de H1N1 virüsü negatif çıktı. Ama durun, her şey o kadar basit değil — parainfluenza denen bir başka üst solunum yolu virüsü kapmış Deniz. Bu durumda Tamiflu’yu kestik -ki zaten bitmek üzereydi, vitaminlere kış boyunca devam edeceğiz ve en nihayetinde Deniz -Cumhuriyet Bayramı tatiliyle birlikte- son 10 gündür uzak kaldığı okuluna bugün döndü.

Ancak Deniz’de gördüğümüz belirtilerin domuz gribine benzerlik göstermesi (az burun akıntısı, ishal, çok yüksek olmasa da uzun süreli ateş) ve gerek burundan alınan örneğin az olması, gerek testi yaptıklarında zaten iki doz ilaç almış olması ve gerekse parainfluenzanın ishal yapmayan bir virüs olması halamı hala Deniz’in geçirdiği olayın domuz gribi olmadığı konusunda ikna edebilmiş değil. Halam mevsimsel grip aşısının domuz gribine karşı da koruyucu etkisi olduğuna dair çeşitli tıbbi makaleler bulmuş ve bizim durumumuzda da öyle olduğunu düşünüyor, ve ekliyor: “Domuz ya da tavşan. Geçti, gitti.”

Peki, ben bu bir haftalık domuz gribi macerasından neler öğrendim?

1. Domuz gribinin gerçekten hızlı yayılan bir virüs olduğuna ikna olmakla birlikte çok korkulacak bir şey olmadığını, gerekli tedavi ve dinlenmeyle birlikte atlatılabileceğini öğrendim. Evet, tabii ki ağır geçirenler var. Hatta geçiremeyenler de var. Ancak bu durumların çoğunun altında yatan başka bir sebep, örneğin bir kronik rahatsızlık olduğunu öğrendim.
2. Aşı meselesinin herkesin kişisel kararıyla varacağı bir durum olduğuna karar verdim. Deniz’in doktoru da dâhil birçok doktor “aşı olunsun” diyor. Onları haksız bulmuyorum, sağlık görevlisi olarak, hele de kendileri de bir zarar olduğuna inanmıyorlarsa tabii ki hastalarını koruma yoluna gidecekler. Ancak ben bu mikropların cücüğünü bilen ve yine de aşı konusuna çekimser yaklaşan halamı dinleyecek ve aşıdan uzak duracağım.
3. Daha önceden “Deniz’i kış boyunca okula göndermesen mi?” diyen halamın gerek Deniz’in domuz gribi geçirmiş olacağını düşünmesi, gerekse mevsimsel grip aşısının domuz gribine karşı koruyucu etkisi olduğu yönündeki görüşünü tıbbi makalelerle desteklemesi sebebiyle Deniz’i okuldan almak gibi marjinal bir koruma yoluna gitmem gerekmediğini öğrendim.
4. Elleri sık yıkamanın, öpüşmemenin, gerek olmadıkça kalabalık yerlere girmemenin önemini bir kez daha kavramakla kalmayıp, aynı bilinci Deniz’e de vermeye çalışıyorum: Hafta sonu amcamları mobilya mağazalarında ziyarete gittiğimizde Deniz kalem kâğıt istedi. Görevli bayan da “Veririm, ama bana öpücük verirsen” deyince benim “Durun! Tutun!” dememe kalmadan Deniz muccccck diye öpücükleri kadıncağızın iki yanağına konduruverdi. Bunun üzerine Deniz’i sonrasında karşıma alıp “Bak tatlım. Birilerinden bir şey istediğinde onları öpmeni, sarılmalarını isterlerse yapmak zorunda değilsin. “Öpüşmek yok” dersin, olur biter” şeklinde açıklamaya çalıştım. (Kaldı ki yabancı olsun olmasın büyüklerin çocuklara “Beni öpersen sana şunu şunu veririm” demesini oldukça sakıncalı buluyorum.) Mesajımı fazlasıyla almış olacak ki bir saat sonra en yakın arkadaşım Deniz’i gördüğünde “Bana bir öpücük verir misin?” deyince Deniz’in cevabı “Ama… ama öpüşmek yok!” oldu.

Uzun lafın kısası:

"Bizden bu kadar!"

- Testlere göre Deniz domuz gribi değil. Halama göre ise o kadar basit değil. Ama şu noktadan sonra çok önemli değil.

- Deniz normal bir şekilde okula devam edecek.

- Ev halkı olarak gerek vitaminlerle, gerekse portakaldı, mandalinaydı, kiviydi şeklindeki C vitamini kaynaklarıyla bağışıklık sistemimizi desteklemek için uğraşacağız.

- Alışveriş merkezleri gibi havalandırması iyi olmayan kalabalık yerlere girip çıkmama, öpüşüp koklaşmama politikamıza devam edeceğiz.

Bu süreçte bizi merak eden, “Telaşlanma, bir şekilde atlatacaksınız” şeklinde beni rahatlatan, “Geçmiş olsun” diyen, arayan, soran, yazan, bizi aklından geçiren herkese -ve tabii ki üç gün boyunca evini, eşini terk edip Deniz’in hastalığını ve şımarıklıklarını çeken Nunu‘ya- çok teşekkür ediyor, sevgilerimi ve sanal da olsa Deniz’in ıslak öpücüklerini iletiyorum.

–

Bunlar da ilginizi çekebilir:
- Domuz gribi miyiz, neyiz?
- Deniz domuz gribi herhalde değil ama aslında galiba da öyle olabilir belki…

Üyesi olduğum yahoo gruplarından birinde de domuz gribi etrafında dönen bir tartışmaya yine Ankara’da oturan ve çalışan bir anne kaldığı zor durumdan yakınarak böyle okul kapatmaları durumunda “Valilik annelere de ücretsiz izin versin madem öyle” demiş.

Bugün Washington Post’ta çıkan bir makaleyi okuyunca bu anneler geldi aklıma. Yazının Türkçe özeti aşağıda. İngilizce orijinali ise burada.

Yazıya göre başkent Washington DC civarındaki okulların bazılarında domuz gribi başta olmak üzere diğer çeşitli hastalıklar yüzünden devamsızlık oranı yüzde 20′ye kadar çıkmış. Buna rağmen bu bölgedeki okullar (bir tanesi hariç) kapatılmamış.

Amerika’nın başka yerlerinde kapanan okullar da varmış, ancak bunlar genelde bir, en fazla iki günlüğüne kapatılıyormuş. Hastalık yüzünden devamsızlık yapmak durumunda kalan öğrencilere okula döndükleri zaman geri kalmamaları ve ödevlerini tamamlayabilmeleri için fazladan zaman verilecekmiş. Ayrıca öğretmenler çocukları geri kaldıkları konusunda paniklememeleri için de rahatlatmaya çalışıyormuş.

Domuz gribi ilk krizi ilk patladığında hükümet okullarda grip vakası görülmesi halinde kapatmaya gidileceğini duyurmuş. Ancak okul yetkilileri akademik ders yılının bölünmesine karşı çıkınca hükümet de okulların mümkün olduğunca açık tutulmasını, ancak ateş, kas ağrısı ve öksürük gibi belirtiler gösteren çocukların velilerini çocuklarını okula göndermemeleri üzere uyarma yolunu tercih etmiş.

Yazının bence en önemli mesajı şurada yatıyor: “Daha önceleri ateşli bir çocuğu okula göndermek konusunda çok da çekinmeyen veliler şimdi hastalanan çocuklarını evde tutmaya karar veriyorlar. İnsanlar gerçekten bu konuyu ciddiye alıyor ve düşünerek hareket ediyorlar.”

Bu yazı beni düşündürdü. Bizim Sağlık Bakanlığı da “Domuz gribi geldi, geliyor. Yandık, bittik, mahvolduk. Bilmem kaç kişi hastalanacak, şu kadar kişi ölecek” diyeceği yerde “Hastalığın belirtileri bunlar bunlardır. Çocuklarının hasta olduğundan şüphelenen veliler çocuklarını doktora götürsünler ve birkaç gün okula göndermesinler” dese ortalığı daha az birbirine katıcı bir yaklaşım olmaz mıydı? Böylece anneler sağlıklı çocuklarını okul yerine iş yerlerine götürmek zorunda kalmaz, çocuklar okuldan geri kalmamış olur, herkes işine, gücüne, okuluna devam ederdi.

Hala: Elif! Deniz’i üç ay okula gönderme…

Elif: Neee?! Ne diyorsun sen Hala? Neden?

Hala: Domuz gribi yüzünden… O henüz çok küçük. E, sen de hamilesin. İkiniz de risk grubundasınız.

Elif: Halacığım. Canım benim… Sen ne dediğinin farkında mısın? Allah’ın kışında, üç ay boyunca Deniz’le evde ne yapayım ben? Tam da bebek geliyor, okula tüm gün göndermeye başlayacağız derken evde nasıl tutayım? Sonra ne yaparız? Kardeşi geldiğinde okula sepetlenmesini nasıl açıklarız? Hem evde kalsak ne olacak? Markete de mi gitmeyeceğiz? Eve gelen temizlikçi bayana “otobüse binme” mi diyeceğiz? Arkadaşlarımızla hiç mi görüşmeyeceğiz? Ya Deniz’in okula devam eden arkadaşlarından biri bizi ziyarete gelirse? O sabah da virüsü kapmışsa? Eve gelir gelmez elini yıkasa bile şapırt diye Deniz’i öpmeye kalkışırsa? O zaman nasıl engel olacağız?

Hala: Hasta kimseyi eve sokmayacaksınız. Marketten gelir gelmez ellerinizi yıkayacaksınız.

Elif: Peki ben çalışıyor olsaydım ne olacaktı?

Hala: Kadın tutacaktın.

Elif: Halacım seni çok seviyorum ama olacak iş mi bu dediğin? Kafam çok karışıyor, panik oluyorum.

Panik yok!

Hala: Panik olacak bir şey yok. Aklıselim davranmak lazım. [O sırada NTV'de gösterilmekte olan domuz gribiyle ilgili basın toplantısından bahsederek] Şunu seyret. Panik olarak değil, aklıselim bir şekilde karar ver.

Elif: Senin için söylemesi kolay. Sen işin içinde olduğun için nerede alarma geçmek gerekip gerekmediğini biliyorsun. Normal insan öyle mi? Her yerde bir felaket tablosu, bir kıyamet senaryosu. Ne halt yiyeceğimi şaşırdım.

Hala: Haklısın. Anlıyorum, ama kendini en iyi şekilde korumak zorundasın.

Dünkü bu telefon konuşmamız halamı bir türlü rahat bırakmayan ve çoğu domuz gribiyle ilintili olan başka telefonlarla kesilince yarım kaldı.

Hemen ardından Deniz’in okulunu aradım. Kendilerinin ne gibi önlemler aldıklarını öğrenmek istedim. Aldığım cevap şu yöndeydi: “Normal temizliğimize zaten dikkat ediyoruz. Kapı kulplarının temizlenmesiymiş, ortak alanların hijyeniymiş hepsini yapıyoruz. Bundan böyle daha da dikkat edeceğiz. Bir de bugün bir aletin tanıtımına geldiler. Havayı temizliyormuş. Bizim oldukça aklımıza yattı ve her sınıfa birer tane koymak istiyoruz. Ancak maddi olarak oldukça külfetli ve okulca altından kalkamayız, dolayısıyla velilerden de destek isteyeceğiz. Her sınıftan bir veli sözcüsü seçtik, Deniz’in sınıfından da sizi seçtik, lütfen Çarşamba günü bu aletin tanıtımını izlemek üzere okula gelir misiniz?”

Çarşamba günü gideceğim bakalım.

Halamla yarım kalan konuşmamızı tamamlamak ve içime düşürdüğü kurtları mümkünse ona iade etmek için az önce onu tekrar aradım. Ve kendisiyle mini bir röportaj gerçekleştirdim:

Araştırmacı Blogcu Elif: Halam, sen dün öyle dedin, benim kafam iyice karıştı. Gel şunu bana bir daha anlat.

Enfeksiyon Hastalıkları Profesörü Hala: Bak canım. İster mevsimsel grip olsun, ister domuz gribi olsun bir grup insan var risk altında. Kim bu bir grup insan? Akciğer ya da kalple bağlantılı kronik hastalığı olanlar, kanser nedeniyle kemoterapi görenler, şeker hastası olanlar. Bu kişiler gerek domuz gribine, gerek mevsimsel gribe yakalanmaları halinde ölüm riski taşıyorlar. Dolayısıyla bu risk gruplarındaki kişilerin aşılanmaları lazım.

Bunlara ek olarak mevsimsel gribin risk grubunda bir de 65 yaşın üstündekiler var. Ancak söz konusu domuz gribi olunca tablo değişiyor. Nitekim bu 65 yaş üzeri grubun 1960′larda dolanan bir domuz gribi salgını nedeniyle bu virüse karşı bağışıklık kazanmış olabilecekleri düşünülüyor. Ancak bu sefer de 5 yaş altı çocuklar ve gebeler risk grubuna giriyor. Ve sende ikisi de var.

Elif: Çok şükür!

Hala: Normalde sağlıklı bir insanın gribe yakalandığında ölüm riski 10 binde bir. Risk grubundan olan bir insan için bu binde bire düşüyor. Mevsimsel grip aşısının taşıdığı ciddi yan etkilerin riski (örneğin nörolojik rahatsızlıklar gibi) 100 binde bir. Dolayısıyla mevsimsel grip aşısının zarar verme riski gribin kendisinden çok daha az olduğu için aşı olmak önerilir.

Elif: Peki domuz gribi aşısında durum nedir?

Hala: Domuz gribi aşısında durum farklı. Nitekim onun içinde adjuvan denen maddeden var. Ve onun yan etkisi kestirilemiyor.

Elif: Nedir ki bu adjuvan?

Hala: Adjuvan, aşıyı etkin kılabilmek için katılan bir madde. Adjuvanlı domuz gribi aşısındaki ölü virüs, yani aşı miktarı, adjuvansız domuz gribi aşısındakine göre yarı yarıya. Yani adjuvanlı grip aşısında, adjuvansız grip aşısına göre daha az aşı, daha çok adjuvan var etkili olması için. Ancak bu fazla miktardaki adjuvanın yan etkilerini henüz bilemiyoruz, çünkü aşı çok kısa süredir uygulanıyor.

Elif: Mevsimsel grip aşısında adjuvan yok mu?

Hala: Var. Ama o, domuz gribi aşısındakinin yaklaşık dörtte biri kadar. Ayrıca mevsimsel grip aşısının içindeki adjuvan miktarının olası yan etkileri hakkında elimizde yeterince veri var, çünkü uzun süredir uygulanıyor mevsimsel grip aşısı. Dolayısıyla mevsimsel grip aşısındaki adjuvan miktarının zararsız olduğunu biliyoruz. Oysa domuz gribi aşısı çok yeni, ve içindeki adjuvan miktarı çok fazla. Yani en azından bir altı ay geçmeden yan etkileri hakkında anlamlı veriler elde edemeyeceğiz. Bir tek Amerika’daki domuz gribi aşılarında adjuvan yok.

Elif: E, Amerika’nın canı can da bizimkisi patlıcan mı? Neden biz de adjuvansız aşı almadık?

Hala: Çünkü adjuvansız aşıyı üretmek, adjuvanlı aşıyı üretmekten çok daha uzun sürüyor. Dolayısıyla adjuvanlı aşılar kısıtlı miktarda, onların hepsine de Amerika el koymuş durumda. Sağlık Bakanı’nın söylediğine göre adjuvansız aşı Aralık’ta Türkiye’ye gelecekmiş. O da gelirse… En azından o zamana kadar senin gibi gebelerin kendilerini en iyi şekilde korumaları gerekiyor.

Elif: Peki bugün gazetede bir haber vardı, “Şu andaki grip vakalarının hiçbiri mevsimsel grip değil, hepsi de domuz gribi” diye, doğru mu?

Hala: Hepsi olmasa bile yüzde 90′ı öyle.

Elif: Mesela bizim karşı komşunun kızının okulunda da varmış. Hatta kızı da grip olmuş, doktora götürmüşler, ancak domuz gribi testi yapmaya gerek görmemiş. Domuz gribi değil bu demiş.

Hala: İşte bu yüzden çok dikkatli olman lazım. Hasta insanlarla temasta mümkün olduğunca bulunmaman lazım. Anlatabildim mi?

Elif: Çok güzel anlattın ama ne yapacağım konusunda yine de hiçbir fikrim yok!

İşte budur halamla olan mini röportajım.

Yarın Deniz’in okuluna şu hava temizleyici aletin neye benzediğini görmeye gidiyorum. Öğrendiklerimi yine halamla paylaşacağım, çünkü böyle aletlerin iyi çalışanlarının gerçekten etkili olabileceğini, ancak bazılarının da fasa fiso çıkabildiğini, dolayısıyla alette ne gibi özellikler olduğunun önem taşıdığını söyledi. Göreceğiz.

Benim halam aklıselimin önde gidenidir. Gerek doktor olması, gerekse çok mantıklı bir insan olması sebebiyle ailede birçok şeyi ilk danıştığımız kişidir. Dolayısıyla onun endişelenmesi beni rahatsız ediyor.

Halamın bu kadar telaş etmesi benim hamile olmam yüzünden tabi. Risk grubunda olmayan insanların normal gribe karşı nasıl korunuyorlarsa domuz gribine karşı da aynı şekilde korunmalarının yeterli olduğunu söylüyor.

Ben yine de ne yapacağıma karar vermiş değilim. Deniz’i üç ay boyunca okula göndermeme durumu söz konusu değil. Henüz değil. Halam her ne kadar o yönde tavsiyede bulunsa da benim için ve Deniz için böyle bir şeyin ne kadar zor olduğunu anlatabildim sanırım. “Senin kararın” diyor. “Normal şartlarda okula gidecekse aşı olması gerekirdi, ancak şu an tavsiye edemiyorum” diyor. Ben de kendimi iki ucu [kirli] bir değneği tutarmış gibi hissediyorum. Bir yandan abartmak istemiyorum. Bir yandan riskleri aklıma getirdikçe rahatsız oluyorum.

Bekleyip göreceğiz bakalım…

–

Bunlar da ilginizi çekebilir:

- Domuz gribi hamileleri etkiliyormuş.

- Hamileler ve Domuz Gribi Aşısı

- Domuz gribi şöyleymiş, böyleymiş

Baby Center’ın sitesinde yaptığı Ağustos 2009 tarihli ankete göre küçük çocuğu olan kadınların yüzde 63′ü çocuğunu aşılatacağını, yüzde 18′i de virüsten korunmak adına seyahat etmeyi kısıtlayacağını belirtmiş.

Hamile kadınların domuz gribi aşısı olup olmaması konusu çok tartışılan bir konu. Her kafadan bir ses çıkıyor. Biri “Aşıda cıva var, hamileler olmasın” derken, diğeri “Gebelikte bağışıklık sistemi zayıfladığı için hamile kadınlar risk grubundalar, aşının riski yok, mutlaka aşı olmalılar” diyor.

Dün gazetede çıkan bir haber bu karışıklığın neden yaşandığı konusunda beni biraz aydınlattı. Radikal‘deki haberden bir kesit:

Aşının içindeki ‘adjuvan’ adlı madde sakıncalı mı? Sakıncası yoksa ‘adjuvan’ neden sadece ABD’deki aşılarda yok?
ABD’deki ilaçlar, ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) onayından geçtikten sonra kullanılabiliyor. Avrupa’da ise ilaçları Avrupa İlaç Ajansı (EMEA) onaylıyor. Bunların dışında her ülke, kendi ilaç ruhsatını kendisi veriyor. ABD, yıllardır adjuvan içeren ilaçları onaylamıyor. EMEA ise onaylıyor. Aynı durum, domuz gribi aşısında da geçerli; adjuvan içeren aşıları FDA onaylamazken, EMEA onayladı. Adjuvan dediğimiz ise ilaçların içinde bulunan bir katkı maddesi; zararlı değil.

Sanırım kimi sağlık çalışanları Amerika’da benimsenen “Adjuvan maddesi sakıncalıdır” görüşünü benimsedikleri için aşının olunmaması gerektiğini düşünüyor. Diğer bir kesim de Avrupa’daki “Adjuvan sakıncalı değildir, zararsız bir katkı maddesidir” görüşüne yakın durduğu için olunabileceğini ve olunması gerektiğini söylüyor.

Geçen gün de dediğim gibi, ben kendi kadın doğum doktorumun, Deniz’in çocuk doktorunun ve enfeksiyon hastalıkları profesörü olan halamın dediğini yapacağım: Aşı olmayacağım. Yani domuz gribi hakkında (biraz) endişelenmekle birlikte aşı olmamayı tercih eden yukarıdaki hamile çoğunluğa ait olmaya devam edeceğim. BabyCenter’la yollarımız bu konuda ayrılacak, çünkü hamile kadınların aşı olması gerektiği konusundaki nasihatini dikkate almıyor olacağım. Nitekim kadın doğum doktorum domuz gribi konusunun çok abartıldığını, normal gripten çok farklı olmadığını, aşı olayının etrafında çok büyük paralar döndüğünü ve olayın çok saptırıldığını düşünüyor, ve olunmasını gerekli bulmadığını söylüyor. Hamile olarak normal gribe karşı nasıl korunuyorsam öyle korunmam gerektiğini (alışveriş merkezi gibi kalabalık kapalı yerlere gerekmedikçe girmememi, hasta olan kişilerden uzak durmamı, ellerimi sık yıkamamı, hapşırırken elime değil, kıyafetimle kapalı olan koluma doğru hapşırmamı, vs.) öğütlüyor. Bana çok mantıklı geliyor bu söyledikleri.

Domuz gribinin gereğinden fazla abartıldığını, grip aşısının insanları korumaktan çok ilaç şirketlerini zengin etmek için geliştirildiğini ve yarardan çok zarar içerdiğini düşünenlerin sayısı az değil. Bunlardan biri de Eko Anne. Domuz gribi aşısına güvenmemek için elle tutulur sebep arayanlara Eko Anne’nin bu yazısını okumalarını tavsiye ediyorum.

–

Kaynaklar:
- BabyCenter Survey Reveals Pregnant Women and Moms are Very Concerned About Flu Season This Year, BabyCenter
- Grip Aşısına Doğru Geri Sayım Başladı, Radikal, 21 Ekim 2009

–

Bunlar da ilginizi çekebilir:
- “Aşı olmayan hamileler domuz gribi olursa ölür”müş
- Pozitif doğum hikâyeleri
- Hamileler için domuz gribi aşısı gelmiş, geliyormuş
- En nihayetinde domuz gribi oldum
- Domuz gribi üzerine bir mini röportaj
- Domuz Gribi Şöyleymiş, Böyleymiş
- Bir Deli Kuyuya Taş Atmış, Kırk Akıllı Çıkaramamış